“Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.”

Van wetenschap naar praktijk: over leefstijl en gedragsverandering

ik heb het nog nooit gedaan

“Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.”

“Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.” Dit is een gevleugelde uitspraak van jeugdheldin Pippi Langkous. Helaas denken veel mensen die een gezondere leefstijl willen ontwikkelen daar vaak heel anders over. Ze twijfelen aan hun kunnen en hebben weinig zelfvertrouwen. Bovendien zijn eerdere pogingen ook al gestrand, dus zal het allemaal wel lukken?

In veel theorieën over gedragsverandering neemt het begrip eigen effectiviteit dan ook een belangrijke plaats in. Denkt iemand dat hij kan stoppen met roken? Heeft iemand vertrouwen dat hij zoete en vette tussendoortjes kan vervangen door een gezonder alternatief? Bij een gebrek aan eigen effectiviteit wordt de gedragsverandering heel moeilijk, zo niet onmogelijk.

Wat moet je daarmee als gezondheidsprofessional? Meten is weten in elk geval. Je wil vaststellen wat het niveau is van de eigen effectiviteit, zodat je weet waar je aandacht aan moet besteden.

3 dimensies zijn belangrijk:

  1. Moeilijkheidsgraad: hoe moeilijk vindt iemand een bepaalde taak?
  2. Capaciteit: hoe beoordeelt iemand zijn capaciteiten, heeft iemand vertrouwen dat hij het kan?
  3. Generaliseerbaarheid: in welke situaties denkt iemand dat hij het wel of niet kan. Op het werk, thuis? Bij drukte en stress? Op vakantie?

Het samenspel tussen deze factoren bepaalt uiteindelijk het niveau van de eigen effectiviteit. Iets kan best moeilijk zijn, maar dat hoeft geen probleem te zijn wanneer iemand de capaciteit heeft om het te doen en hiervan zelf ook overtuigd is. Omgekeerd kan iets helemaal niet moeilijk zijn, maar wanneer iemand denkt dat hij er niet toe in staat is, zal hij niet eens een poging wagen.

Soms moet er vooral gewerkt worden aan het vertrouwen in eigen kunnen, soms helpt het om vaardigheden te ontwikkelen en zo het vertrouwen te vergroten. Iemand die een gezonde leefstijl wil ontwikkelen heeft nogal wat vaardigheden nodig: plannen, gezond koken, nee zeggen, producten met elkaar vergelijken, probleemoplossend denken, stressmanagement-vaardigheden, et cetera.

De belangrijkste informatiebron voor de eigen effectiviteit van mensen zijn de eerdere ervaringen die iemand heeft opgedaan. En dat is het verschil met Pippi Langkous. Die heeft geen faalervaringen, zoals veel mensen die meer willen bewegen, willen stoppen met roken of willen afvallen wèl hebben. Toch hebben mensen ook positieve dingen geleerd van die faalervaringen die bij de hernieuwde poging kunnen helpen. Het helpt om die naar boven te halen. Daarnaast kunt je als gezondheidsprofessional kijken hoe je mensen de mogelijkheid kunt geven om nieuwe ervaring op te doen en te oefenen met het gedrag. Belangrijk is dan wel dat dit snel leidt tot een succeservaring.

Meer weten over de rol van eigen effectiviteit en andere factoren  van belang bij leefstijlverandering?

Volg de masterclass Positieve Leefstijlverandering op 18 mei in Breda (laatste mogelijkheid in Breda) of op 29 mei in Baarn (laatste mogelijkheid in Baarn).