Ruim een derde in minder goede fysieke gezondheid, bijna 1 op de 5 in minder goede psychische gezondheid

Het CBS heeft nieuwe cijfers gepubliceerd over de ervaren gezondheid van de Nederlandse bevolking van 12 jaar en ouder. Die zijn niet allemaal even rooskleurig. Wel voor de 75-plussers: die worden steeds vitaler. Maar voor de jongere leeftijdsgroepen is er minder goed nieuws: er zijn steeds meer jongeren/jongvolwassenen die hun lichamelijke en psychische gezondheid als minder goed ervaren.

Eerst even de cijfers van het CBS: 36% van de mensen van 12 jaar en ouder ervaart een minder goede fysieke gezondheid en 18% een minder goede psychische gezondheid.

 Hoe meet je dat eigenlijk?

Het CBS heeft de SF12 gebruikt, een veelgebruikte vragenlijst in onderzoek met 12 vragen over de gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven. Het gaat erom hoe mensen hun gezondheid zelf ervaren. Er wordt bijvoorbeeld gevraagd naar beperkingen in dagelijkse bezigheden, of mensen door lichamelijke of emotionele problemen minder bereikt hebben, en of ze zich somber of neerslachtig voelen.

En oh ja: ben je nieuwsgierig waar de letters SF voor staan? Het staat voor Short Form. Er bestaan ook uitgebreidere varianten, met meer dan 12 vragen.

Verschil tussen mannen en vrouwen

Uit het onderzoek kwam een duidelijk verschil tussen mannen en vrouwen naar voren. Van de vrouwen rapporteerden 42% een minder goede fysieke gezondheid, versus 30% van de mannen. Bij de psychische gezondheid was dit 20% van de vrouwen en 15% van de mannen.

Verschil in leeftijdsgroepen

Ook hier kwamen duidelijke verschillen naar voren. Hoe ouder, hoe vaker de fysieke gezondheid verminderd is. De ouderdom komt dus inderdaad met (fysieke) gebreken. Psychisch is echter een heel ander verhaal, daar is het omgekeerde aan de hand. De leeftijdsgroep van 18-45 jaar ervaart procentueel het vaakst een minder goede psychische gezondheid.

Trends de afgelopen 25 jaar: Lichamelijk én psychisch ongezonder (behalve de 75-plussers)

Ook als je rekening houdt met de veranderde leeftijdsopbouw van de bevolking kun je zeggen dat we steeds ongezonder zijn geworden. Vijfentwintig jaar geleden, in 2001, was het percentage mensen met een minder goede fysieke gezondheid 29%, tegen 36% nu. Elf procent van de mensen had in 2001 een minder goede ervaren psychische gezondheid, tegen 18% nu. Een ongunstige ontwikkeling dus. Hierbij springt in het oog dat vooral de jongere leeftijdsgroepen een negatieve trend in psychische gezondheid laten zien. Daarnaast zien we dat de 75-plussers tegen de trend ingaan: zij hebben minder vaak een slechte fysieke gezondheid dan 25 jaar geleden.

 Parallelle leefstijltrends

Je zou verwachten dat de trend naar steeds meer mensen met een verminderde fysieke en psychische gezondheid samengaat met een trend naar een steeds ongezondere leefstijl. De afgelopen jaren zijn er echter minder mensen gaan roken en meer mensen voldoen aan de aanbevelingen voor alcohol. Qua bewegen is het aantal mensen dat aan de beweegrichtlijnen voldoet ongeveer gelijk gebleven. Daarin kunnen we dus geen verklaring vinden voor de verminderde ervaren gezondheid.

Wel zijn er de afgelopen 25 jaar steeds meer mensen met overgewicht en obesitas gekomen. Daarvan weten we dat het zowel lichamelijk als mentaal negatieve consequenties heeft. Dit kan een stukje van de verklaring zijn, maar is niet de volledige verklaring van de gevonden trends.

Nadenken over andere mogelijke verklaringen

De vraag is natuurlijk wat hier verder achter zit. De coronaperiode wordt vaak genoemd als periode waarin sociale isolatie en onzekerheid toenamen, maar de negatieve trend was al eerder zichtbaar. Je kunt wel stellen dat de corona-crisis deze trend versneld of versterkt heeft. Daarnaast spelen er waarschijnlijk meerdere factoren: ervaren prestatiedruk, onzekerheid over de toekomst en sociale media.

Juist in zo’n context wordt veerkracht steeds belangrijker. Niet omdat problemen daarmee verdwijnen, maar omdat het helpt om beter met stress, tegenslag en onzekerheid om te gaan. Zelfzorg speelt daarin een belangrijke rol. Voldoende slapen, regelmatig bewegen, tijd nemen voor ontspanning en investeren in sociale contacten zijn nodig om veerkracht te versterken.

Juist daarom is er het ZelfzorgLab. In ZelfzorgLab gaat het over zelfzorg en veerkracht, om zo je fysieke en mentale gezondheid op peil te houden of te vergroten. Daardoor kun je beter omgaan met mentale belasting en voorkom je erger.

ZelfzorgLab is er voor medewerkers in zorgorganisaties en onderwijsorganisaties. Het is een praktische en leuke workshop of trainingsdag waarin je stilstaat bij wat jij zelf kunt doen om zowel je fysieke als mentale gezondheid te versterken, zowel in je werk als in het dagelijks leven.

 Bronnen

CBS, K. Knoops, 2026. Ontwikkelingen in fysieke en psychische gezondheid in Nederland. https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2026/ontwikkelingen-in-fysieke-en-psychische-gezondheid-in-nederland

NIVEL, 2026. De coronapandemie verergerde negatieve trend mentale gezondheid van jongeren. https://www.nivel.nl/nl/nieuws/de-coronapandemie-verergerde-negatieve-trend-mentale-gezondheid-van-jongeren